Değişim değişir mi, değişmez mi?

ODTÜ Felsefe Bölümü’nün ilk “undergraduate course”unun 3 öğrencisinden biri bu satırların yazanı idi. Dersin kodu Phil 333 idi, 3 öğrencisi var idi (D. Çömez, E. Sayan ve bu fakir) ve dahi 3 hocası var idi (staff); Adnan Onart, Teo Grunberg ve Harun Rızatepe. Hani fotoğraf çekilirken “cheeese” veya “üçyüzotuzüüüüç” denir ya, o misal, şimdi o günleri anımsarken gülümsemeden edemem anıdaki 3 rakamının bolluğuna istinaden. https://www.cagtun.com/hic-ve-hersey-4-harun-rizatepe/

İşte o ders ve özellikle de Onart ve Rızatepe hocaların sayesinde tanıdı idim R. Carnap’ı. Bazı kitaplarını kısaltarak çevirmeye bile niyetlendi idim. Lâkin, basmaya söz veren yayıncı bulamadım. Öyle ya, onca didin, uğraş, çevir; sonra, çevirin elinde kalsın! Olacak iş değil doğrusu. Olmadı da…

O ara, “The Unity of Science”ını (*)(**) okudum, Carnap’tan soğudum. Ayrıntısına burada inmeyeyim ama şu kadarını da söylemeden geçmeyeyim; okuduğuma bile pişman oldum. Baştan bilseydim, kapağını bile açmazdım.

Neyse; hani derler ya, “Tecrübe oldu.”!

Yine de Carnap’ın ve Viyana Çevresi’nin büyük önemini teslim ederim doğrusu. Şu minik hikmet kırıntısı bile yeter şükran borcumu belirlemeye. “Kırmızı kar yağacak!” sözü gramatik açıdan iyi tanımlı ve doğru olsa bile anlamsızdır. Çünkü tersi yani kırmızı karın yağmayacağı önermesi kanıtlanamaz. Kırmızı karın (henüz) yağmamış olması, (ileriki bir zaman diliminde) yağmayacağına kanıt teşkil etmez.

Felsefe öğrenciliği yıllarımda Rızatepe hoca ile Bilim Felsefesi konusunda çalışır idik ve o yıllarda Bilimsel Sosyalizm deyimi pek popüler idi. Bu fakir bile o yılların gecekondu ağırlıklı muhiti Yukarı Öveçler Güzelleştirme, Kalkındırma, … Derneği’nde P. Nikitin’in Ekonomi Politik tabanlı okuma-tartışma çalışmaları yapmışlığı vardır.

İşte o yıllarda diyalektik de gayet revaçta olan bir kavram idi.

Bir de, sıklıkla denirdi ki, “(Evrende, kâinatta, dünyada) değişmeyen tek şey değişimdir.”

Tıpkı yukarıdaki kırmızı kar mevzuu gibi, bir üst tümcede tırnak içindeki önermenin tersini kanıtlamak yani o önermeyi yanlışlamak mümkün değildir. Evvelâ; her (bir) şeyi ayrıştıracaksınız. Sonra; bu ayrıştırdığınız her (bir) şeyi bir güzel inceleyip (değişip/) değişmediğine kanaat getireceksiniz. İyi de, ya sizin inceleme sürenizin hemen az sonrasında değişime uğrayacakmış ise? Kaldı ki, zaten ne kadarlık bir sürede inceleyeceksiz? Değişimin hızı, şu an var olan araç gereç ve ölçüm aygıtlarının hassalığından (duyarlılığından) çok daha yavaş da cereyan ediyor (=akıyor) olamaz mı?

Her (bir) şeyin değişip değişmediğini tek tek saptadıktan sonra sadece ve sadece değişimin değişmediğini (eğer mümkün ise) saptayacaksınız. Baştan sona saçmalık! Değil mi?

Hem sahi, “değişimin değişmemesi” de ne demek ola?

Tabii ki, aynı çerçeve içinde Heraklit’e atfedilen “Her (bir) şey (akar) değişir.” sözü de anlamsızdır. Ne var ki, bu son sözü “(Erişilebilir çevremizde) değişmeyen (akmayan) herhangi bir şey olduğu tespit edilemez.” diye okuyup öyle anlamak da mümkündür.

 

(*) The Unity of Science Kağıt Kapak – Tıpkı basım, 1 Ocak 1995

İngilizce Baskı Rudolf Carnap

https://www.amazon.com.tr/Unity-Science-Key-Texts-S/dp/1855063913/ref=sr_1_29?adgrpid=121452562313&dib=eyJ2IjoiMSJ9.2tdO2djXcvAqTWKsV6AalKsyAjmTxuP-rZL1-_S-z0CO0WKE4DlOTgdbA5lMkqMiprjwD-m1wq6mU9tl–UTMO42I1yQvJDho1YXqwPZEAQ0VWL3rV6XfenSQl8yRuyOPa6tWXJDXj0D5Fzlz2eh83IUC6P3PesqoAVoBNEP2RgTgva28sytXxBXis8W8oDtJjS5W4bJbP0lptNwjksSbfolv7iDciNQQ19jZsKl6kJtW22_L5dGUlXVmJTJofbWxBMaH5OSn6ayvCyDKps19_Q2XgNbkEhKvyQKgE76llo.DHebMTBbEZa4ZGNISSMmen72LaXFy3-DEnkc5MeqI-4&dib_tag=se&hvadid=599815487215&hvdev=c&hvlocphy=21070&hvnetw=g&hvqmt=b&hvrand=7939484830646234136&hvtargid=kwd-296932385199&hydadcr=6908_2267096&keywords=rudolf+carnap&qid=1713259339&sr=8-29

(**) https://plato.stanford.edu/entries/scientific-unity/

 

Bir yanıt yazın