Fiyatları Birbirine Bölmek

Fiyatları Birbirine Bölmek

FED eski başkanı ve 2022 Nobel Ekonomi ödülü paydaşı B. Bernanke’nin, ekonomiye bilim niteliği kazandırmak ve bu sayede tahminlerde isabet gücünü arttırmak emelinde olduğu bilinir. Belki de ekonomi ile fizik arasındaki şu benzerliklerin farkındadır.

İlkin; Fizikte konum (position) mutlak değil, bağıldır. Burada bağıl sözcüğü, A. Einstein’ın kuramıyla bilinirlik yaygınlığı kazanan İngilizce’deki “relative” sözcüğü anlamında kullanılmıştır, bire bir. Yani, bir konumu ancak bir başka konuma bağıl şekilde (ki, bu başka konuma “origin” denir) ifade etmek mümkündür.

Örneğin bir yatay düz çizgi üzerindeki bir A noktasının yerini, konumunu kendi başına tarif edemezsiniz. Ama bir O noktası yani orijin alırsanız A noktasını O’nun sağında (solunda) şu kadar santimetre uzağında diyebilirsiniz. Böyle olunca da, A noktasının yerini herkes hatasız olarak bulabilir.

Ekonomi de fiyatlar mutlak değil ancak bir başka (parayı da meta -emtiya- sayarak) metaya bağıl olarak tanımlanır. Örneğin, 1 ekmek diyelim ki, 100 gram zeytin ederindedir. Yani, burada 1 ekmeğin fiyatı 100 gram zeytindir. Tabii ki, zeytinin de bir bağıl fiyatı vardır ve bu metadan metaya süregider. Lâkin zeytinin fiyatı yöreden yöreye, ülkeden ülkeye ve dahi mevsimden mevsime oynaklık gösterebileceği için, keza buğdayın da öyle, ekmek fiyatları oynaklık gösterebilir. Tıpkı, orijin noktası oynayıp duran veya kendisi hareket eden A noktasının konumunun zaman içinde oynaklık gösterebileceği gibi.

Tek ekmeğin 100 gram zeytin ederinde olmasının altında, kadim zamanlardaki takas ekonomisi yatar. Yani “100 zeytin ver 1 ekmek al” şeklindeki alışveriş. Gelgelelim, zeytin gibi diğer metalardaki oynaklıkları takip etmek herkes için zor olduğundan, para icat edilmiştir. Böyle olunca da, diğer metalardaki oynaklıklar da başka metalara değil kullanılmakta olan paranın kıymetine bağlanınca alış veriş gayetle kolaylaşmış ve bir standarda bağlanmıştır.

Ara not: Ürettiğim ekmeği satmayıp kendim tüketirsem o ekmeğin ederi anlamsızlaşır ve yerine bana maliyeti önem kazanır.

Özetle, günümüzde hiçbir metanın, para dâhil, kendi başına (mutlak olarak) fiyatı yoktur. Örneğin, ekmeğin fiyatı 100 gram zeytindir, 5₺dir (5TRY), vs. Bir akşam yemeğinin filanca aşevindeki fiyatı 137₺dir, aşevinin bulaşıklarını yıkamaktır, vs.

İkincileyin; Fizikte iki nokta parçacığın bir birine bağıl konumu onların O noktasına bağıl konumlarının vektörel farkı alınarak bulunur. Örneğin aynı tarafta ve O noktasından 30 santimetre ve 20 santimetre uzaklıklarda olan nokta cisimler birbirinden 10 santimetre uzaklıktadır. Aksine, aykırı taraflarda iseler de 50 santimetre uzaklıktadırlar.

Ekonomide fiyatlar birbirine bölünmek suretiyle bulunur. Örneğin, 100 gram zeytinin fiyatı 6₺ ise, yarım ekmeğin fiyatı 3₺ olur. 1₺’nin fiyatı da 10$ (10USD) ise (Çok hoş bir hayâl, değil mi?) 1 ekmeğin fiyatı 60$ eder. Bu hayâlde, 1 ekmek ihraç eden 60$ kazanır, demek ki.

Üçüncüleyin; fizikteki hareket eğrileri, yörüngelerinin zamana bağlı gösterimlerinin tümü değilse de ancak çok az kısmı matematiksel denklemlerle ifade edilir niteliktedir. Örneğin, serbest düşen bir taşın denklemini, tabii ki ancak yaklaşık olarak yazabiliyorsak da taş yerine tüy olunca tamamen çaresiz kalırız.

Bunun gibi, fiyat grafiklerinin tümü içim matematiksel karşılıklar bulamasak da onlardan bazı fikirsel çıkarsamalar yapabiliriz. Hani derler ya, ideallerimiz yıldızlara benzer; onlara ulaşama(z)sak da bize yol gösterirler. Bu bağlamda, Şekil 1 (a)’daki EURUSD ve Şekil 1 (b)’deki EURTRY grafiklerine bakalım.

     

(a)    EURUSD                                                                  (b)   EURTRY

Şekil 1   EURUSD ve EURTRY aylık grafikleri.

Şimdi EURUSD grafiğini EURTRY grafiğine bölelim. Zor olmayan bir matematiksel işlemle şöyle bir sonuç elde edilir: SONUÇ=(EUR/USD)/(EUR/TRY)=(EUR*TRY)/(USD*EUR)=TRY/USD=TRYUSD, Şekil 2’de gösterildiği gibi.

DXY’ye Dolar Endeksi denir ve Amerikan Doları’nın değişik ağırlıklardaki değişik ülke paraları karşısındaki değerini gösterir; bkz. Şekil 3 (a). Yani, DXY=USD/dünya demek uygundur. DXY’yi Şekil 3 (b)’deki USDTRY’ye bölelim. DXY/USDTRY de ₺’nin aynı dünya paraları karşısındaki değeri gösterecektir, tıpkı Şekil 4’de olduğu gibi.

 

Şekil 2   EURUSD/EURTRY = TRY/USD aylık grafiği.

 

 

   

(a)    DXY                                                                         (b)   USDTRY

Şekil 3   DXY ve USDTRY aylık grafikleri.

 

 

Şekil 4   TRY endeksinin yani TRY’nin bazı ağırlıklarla bazı dünya paraları karşısındaki aylık grafiği; yani DXY/(USD/TRY).

 

TRY’nin değer kaybı önümüzdeki seçimlerden sonra durdurulabilir mi dersiniz?

 

Bir yanıt yazın