Hangi Borsa Endeksi ?

Hangi Borsa Endeksi ?

Güzel Türkçemizin indeks, endeks, indis eşanlamlı sözcükleri sayısaldır (nümerik) yani herhangi bir birim taşımaz. Örneğin, ağırlık, uzunluk gibi kilogram, gram, metre, santimetre gibi birimlere sahip niceliklerin indeksi, endeksi, indisi olmaz. Ama, ağırlık, uzunluk gibi birimlere sahip niceliklerin birbirine oranları indeks, endeks, indis verir. Örneğin, bir ortamdan bir başka ortama geçen ışığın kırılma indeksi, endeksi, indisi olur. Çünkü bu değer, ışığın ara yüze dik bir doğrultuya göre ölçülmüş geliş ve gidiş açıların sinüslerinin oranıdır. Dolayısıyla, birim içermez safi sayısaldır.

Aynı bağlamda, puan da safi sayısaldır. Yani, bir kişinin ağırlığı şu kadar kilo artabilir veya azalabilir ama bu kadar puan artmaz ya da azalmaz. Öte yandan, futbol takımlarımız ligde maç kazanınca 3 puan kazanır, berabere kalınca da 1 puan.

Gelgelelim borsalar için hem indeks, endeks, indis sözcüğü (bundan sonra sadece endeks) yanlış olarak kullanılmaktadır hem de puan sözcüğü. Daha da vahimi, rakam ile sayı sözcüklerinin kullanılışında da karmaşa vardır. Her rakam aynı zamanda sayıdır ama her sayı rakam değildir. Açıkça, 10 adet rakam vardır (kullanageldiğimiz onluk sayı sisteminde); 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9. Tıpkı güzel Türkçemizde 29 harfin oluşu gibi. Sayılar ve dahi sözcükler sınırsız olarak türetilebilir.

Borsa pay endeksleri, herhangi bir ölçüte göre seçilmiş N tane şirkete ait dolaşımdaki pay adetleri (D diyelim) ve bunların (genellikle) günlük kapanış fiyatı (F giyelim) üstünden şöylece hesaplanır.

Bu seçilmiş N taneden herhangi bir şirketin (n diyelim adına) fiyatı F(n) ve dolaşımdaki pay adedi D(n) ise, bu payların bu özel endekse katkısı F(n)/D(n) olacaktır. Dikkat etmekte yarar var, D(n) safi sayıdır ama F(n) birim sahibidir ki, bu birim de yerel para birimidir (local currency unit). Yani, ülkemizde ₺, ABD’de $ simgesiyle bilinen birim.

Dolayısıyla, F(n)/D(n) değerleri toplandığında da sonucun, yani elde edilecek endeksin birimi yerel para birimi olacaktır. XU100 endeksimizde seçilmiş 100 şirket, XBANK endeksimizde bankalarımız, XUSIN endeksinde ise, sınai şirketlerimiz yer almaktadır. XU030 ise, XU100 içindeki en yüksek hacimli (dolaşımdaki pay sayısı en yüksek) 30 şirketi içermektedir.

Bir üst paragrafta anılan endekslerin tümünün de birimi ₺’dir. Ama (cehaletin 50 renginden birkaç tanesini birden burada görmek mümkün) izleyin bakalım bu borsa endekslerimizi ₺ ile anan var mı gazetelerde ve televizyon ekranlarında!?

Yine aynı nedenle, endeks artış ve azalışları puan olarak değil ₺ olarak anılmalıdır. Yani “XU100 endeksi falanca puan arttı/azaldı.” demek cehalet ifşasıdır.

Sonra bir de bazı pek okumuş borsa yorumcularından bazıları bu endekslere “dolar bazında” bakar ve “bir buçuk sent”, “iki sent” falan der. Son düzenlemelerden sonra XU100, XU030, XBANK ve XUSIN endekslerimizin ₺ bazlı 21 Ekim 2022 kapanış fiyatları sırasıyla şöyledir; 3934,63₺, 4298,90₺, 3912,28₺ ve 6209,46₺. Aynı endekslerin $ bazlı 21 Ekim 2022 kapanış fiyatları aynı sırayla şöyledir; 211,64$, 231,24$, 210,44$ ve 234,01$.

Bir önceki paragraftaki fiyat sözcüğü, her endeksin bir fiyatı olduğunun önemini göstermektedir. Öyle ya, endeks birimi para birimidir.

Hemen alttaki açıklama şu kaynaktan alınmıştır: https://piyasarehberi.org/piyasa/201-bist-100-endeksi-nasil-hesaplaniyor

Diğer endeks formülleri için bkz. https://tr.wikipedia.org/wiki/Fiyat_endeks_form%C3%BClleri_listesi

Lâkin, heyhat! Eski zemanlarda (zamana zeman der idik ve) endeks analiziyle borsamızın akıbetini az çok tahmin edebilirdik; şimdiki koşullarda ise, ne mümkün!? Manşet faizin, $ (USDTRY=USD/TRY) fiyatının anlamı yıprandığı gibi, BIST endekslerinin çoğunun da anlamı yıprandı. Hem birbiriyle uyuşmaz oldular hem de akıbet tahmin ettirmez oldular.

XU030

XU100

XBANK


XUSIN

 

Dahası, hemen her endeksin içinden her iki yönde de aykırı paylar bulmak mümkün; yani, endeksini (aşırı) yenen ve endeksine (aşırı) yenilen. Bir başka gariplik de ₺ bazlı endekslerimizin rekorlar kırdığı şu günlerde $ bazlı endekslerimiz dip tarıyor. Üstelik, $ bazlı ucuzluğa rağmen (hemen altta soldaki grafik) yabancı gelmiyor, olan da gidiyor (hemen altta sağdaki grafik).

$ bazlı XU100 (=XU100/USDTRY)

Yabancı sahipliği

 

Hülâsa, borsada yapılacak iş, endekslere fazla önem vermeden, gelecek vaad eden şirketleri saptamak. Hele ki, bu şirketler tüm endeksleri ve dahi $’yi yenebilen cinsten olursa pek hoş olmaz mı?

Altta, böylesi “şap şahane” hisselerden birkaç tanesi örneklenmiştir. İlgili mevzuatla spekülasyondan kaçınmak maksadıyla da şirket isimleri belirtilmemiştir. Alttaki grafiklerin hepsi aylık olup az sayıda çubuk barındıranlar yeni halka arz edilmiş şirketler olup çeşitli derecede yükseliş potansiyeline sahiptirler. Bu konuda, son üç-beş aydaki çubuk yükselişleri yeterince ipucu içermektedir.

 

Doğrusu ya, bir de $ bazlı yükseliş hareketine henüz başlamış ve bu hareketi giderek hızlanan biçimde sürdürebilecek olan beş-on şirket var ki, ayrı bir yazıda değerlendirilmeyi hak eder.

 

 

Bir yanıt yazın